Messen in hennen in de Appel-loods

Appel Messen in Hennen 005 Een paar weken terug vroeg Eveline aan ons, de overige Groeps-5 genoten, wie er zin had om naar een voorstelling van toneelgroep De Appel te gaan. Een aantal van ons had daar wel oren naar. Gezellig met z'n allen naar het theater, toch weer iets anders dan trainen. Nadat we eerder vorig jaar het avondvullende toneeldrieluik 'De Tuin van Holland' hadden bezocht, gingen we ditmaal naar 'Messen in Hennen'. De voorstelling werd ditmaal niet in het Appel-theater gegeven maar in de dependance in de Bosjes van Poot, de zogeheten Appel-loods.

Ik ging er met de benenwagen heen omdat ik er niet zeker van was of ik mijn fiets daar wel veilig kon stallen. Dat viel achteraf wel mee, maar het was zeker geen straf om te lopen. Een heerlijk zachte windstille lente-avond was het, de gang naar de loods ging via een behoorlijk groene route en het was slechts twintig minuten lopen. Bij de Segbroeklaan kwam Pierre langszij op de fiets. Niet verrassend, ging ook hij richting theater. Hij stapte af en liep met mij zover op. Toen ik bij de ingang van de Appel-loods een foto van de in bonte kleuren geschilderde toegangsdeur wilde maken, bood een dame aan een foto van ons beiden te maken, poserend voor die deur.

Appel Messen in Hennen 008 Binnengekomen, bleek Ad er al te zijn. Wij hadden hem al een tijd niet gezien omdat hij gehinderd wordt door een hardnekkige blessure, maar voor een cultureel uitje is hij altijd in. Korte tijd later kwamen Ellen, Gerard en Ton met hun beider eega's en tot slot ook Eveline binnen. Even een drankje vooraf genomen, waarna wij het van de foyer door een doek gescheiden theater betraden en een plaatsje zochten.

Vooraf had ik mij niet in het stuk ingelezen, sterker nog: ik had geen flauw idee waar het over ging, ik liet mij graag verrassen.

Aanvankelijk kostte het mij enige moeite om in het stuk te komen. Mij werd niet onmiddellijk duidelijk wat de omgeving was waarin het stuk zich afspeelde en wat de exacte relatie tussen de personen was, maar deze lacunes werden, naarmate het stuk vorderde, steeds meer opgevuld.

Bij de recensie die nu volgt heb ik eerlijk gezegd rijkelijk geput uit de begeleidende folder.

Drie acteurs spelen in dit stuk: boer William (gespeeld door de Zuid-Afrikaanse acteur Albert Pretorius), zijn jonge vrouw (Nadia Amin) en Gilbert, de molenaar (Hugo Maerten). Snel na aanvang van het stuk wordt duidelijk dat William erg dominant is. Hij bepaalt wie en wat zijn vrouw voor hem betekent ("Een mooie akker"). Zelf brengt hij echter meer tijd door met zijn paarden in de stal dan met zijn vrouw in bed. Op een dag stuurt hij zijn vrouw met graanzakken naar molenaar Gilbert, voor wie zij erg bang is. In het dorp gaat namelijk het gerucht dat deze molenaar over magische krachten zou beschikken en dat hij te maken zou hebben met moord en verkrachting.

Appel Messen in Hennen 012 Al snel blijkt echter dat de enige magie die de molenaar beheerst die van het schrift is. De molenaar weet dat er in het dorp geroddeld wordt over de man van de jonge vrouw en dat hij 'Pony William' wordt genoemd: waarmee – niet geheel ten onrechte, blijkt later – gesuggereerd wordt dat diens liefde voor paarden wel èrg ver gaan. De molenaar daagt de jonge vrouw op te schrijven wat ze weet en ziet. Zo, al schrijvend, ziet zij het bedrog van haar man onder ogen. Wat volgt is de passionele moord op haar man en de liefde die als een groot vraagteken tussen haar en de molenaar groeit.

Cruciaal thema in het verhaal – geschreven door David Harrower – is de bevrijdende kracht van het schrijven. Benoemen is macht uitoefenen. Kennis is macht. Mondigheid is taligheid.

In de begeleidende folder staat hierover: "De menselijke spreekmachine is een verlangenmachine. Ze entert de wereld van de dingen met geluiden. Zo worden de dingen opnieuw geboren in het woord. Het woord als moord op het ding. Keer de eerste letter om en je krijgt een wereld van verschil: woord-moord. Hier toont het Nederlands haar particuliere rijkdom.

Het geschreven woord gaat nog een stap verder. Het schrift is een gigantische uitbreiding van het geheugen. Een geheugen dat na de dood van de individuele mens kan blijven bestaan. In het geschreven taalspel ontwaakt de poëzie en het abstracte denken waarmee de mens zich kan losmaken van zijn dagelijkse ervaring. Dit is in een notendop de kerngedachte van de Verlichting. Het motto van Immanuel Kant: 'Sapere aude!' (Durf te denken), heb de moed om je verstand te gebruiken. In dit stuk, Messen in hennen, wordt dit: Durf te schrijven! Schrijvend verandert de vrouw van iemand die niet wordt gehoord tot iemand die zelfbewust 'dit ben ik' kan opschrijven.

Appel Messen in Hennen 011 De mens vindt zichzelf en zijn vrijheid uit in een symbolische wereld, die van de taal. Die wereld is bij uitstek kunstmatig. Alles wat een mens moet doen om als mens geboren te worden is woorden, namen in de dingen steken: "Het enige dat ik moet doen, is namen duwen in wat daar is, net zoals ik een mes duw in de buik van een hen" schrijft de vrouw. Een voor mij volstrekt cryptische zin die mij pas duidelijk werd na het lezen – en vervolgens opschrijven – van bovengenoemde tekst. 'Het woord is de moord op het ding… en woorden bevrijden ons van dingen'.

Na afloop hebben wij nog een tijdje gezellig bij elkaar gezeten in de geïmproviseerde foyer en wat gedronken. Daarbij kwam even later nog onze (ex)-groepsgenoot Hugo (de molenaar in het stuk) bij ons zitten waarna min of meer uitgebreid is gepraat over het stuk, en ook hoe en de diverse uitvoeringen – waarbij elke keer de energie die vanuit de zaal, het publiek, komt weer anders is en mede bepalend is voor hoe er gespeeld wordt en zelfs hoe een stuk zich binnen de gegeven kaders ontwikkelt. Het was weer een mooie toneelervaring zoals De Appel die wel meer deelt met zijn publiek. Volgend jaar komt er zelfs een toneel-marathon van 11 uur(!), getiteld 'Heracles'. Het zal mij benieuwen…

Advertisements